De boeddhanatuur van Adolf Hitler

De ware aard is van oorsprong rein, maar niemand heeft een ware en oprechte aard

river_of_fire

Had Hitler boeddhanatuur? Het is weer eens wat anders dan de vraag van de klassieke mu-koan, of een hond boeddhanatuur heeft.

Taitetsu Unno, auteur van het boek River of Fire, River of Water, geeft een verrassend antwoord op deze vraag. Hij voert een zenmeester op die zei dat zelfs Adolf Hitler boeddhanatuur had, zij het dat deze zich nooit had gemanifesteerd. Maar volgens Unno zou Shinran (1173-1263), de Japanse monnik die het Shin-boeddhisme stichtte, het hiermee niet eens zijn geweest.

Shinran is in de geschiedenis van het boeddhisme een interessante figuur omdat hij zo’n scherp oog had voor de beperkingen van mensen en van de condition humaine. Volgens Unno was Shinran ervan overtuigd dat hijzelf hoegenaamd geen boeddhanatuur had. “De ware aard is van oorsprong rein, maar niemand heeft een ware en oprechte aard,” schreef Shinran. Wat een verschil met zijn tijdgenoot Dogen die in zijn beroemde verhandeling Bussho (opgenomen in het verzamelwerk Shobogenzo) verklaart dat alle levende wezens ‘door en door’ boeddhanatuur zíjn.

Moeras
Ik zie Shinran als een ‘reality check’ voor wie in het post-Maslow tijdperk al te optimistisch meent dat je met mindfulness en meditatie jezelf aan je haren kunt optrekken uit het moeras. Mindfulness en meditatie zijn een stap op weg naar het betreden van de stroom, maar in de visie van Shinran is het vrijwel onmogelijk dat mensen zich ermee op eigen kracht kunnen losmaken van de gehechtheden en de illusies die ze binden aan deze wereld.

Shinran ontmaskert het zekerheidsgevoel van de valse heiligheid: in dit leven geen bevrijding. Het snijdt de vluchtroute af voor mindfulness en meditatie als spiritueel escapisme. Het opent de ramen voor een besef van ’s levens felheid, van de grilligheid waaraan wij, mensen, in ons bestaan blootstaan. Tegenover de eigen kracht waarmee mensen hun verlossing aan zichzelf proberen te voltrekken, stelt Shinran de ‘anderkracht’ van vertrouwen in de compassie van Amida Boeddha.

Wollen deken
Zijn wij onder de zware druk die individualisering en industrialisering mentaal op ons leggen, niet te ver doorgeschoten in onze hunkering naar heil? ‘Geluk is een gewoonte,’ kopte Trouw boven een interview met Thich Nhat Hanh toen deze vorig jaar Nederland bezocht. Je kunt de Vietnamese zenleraar en vredesactivist niet een diep inzicht in de Dharma ontzeggen, maar hij voedt in een onbedoeld effect mogelijk wel ons verlangen om het heil naar ons toe te halen, als een warme, wollen deken waaronder we alles smoren wat zou kunnen dissoneren. Shinran staat echter te allen tijde klaar om die deken weg te rukken.

Het Shin-boeddhisme van Shinran is een aftakking van het eeuwenoude Reine Land-boeddhisme. Edel Maex schreef daar in de zomer van 2012 een verhelderend artikel over in het Boeddhistisch Dagblad. Het Reine Land-boeddhisme verschilt in een aantal belangrijke opzichten van andere boeddhistische scholen, maar deelt in het gemeenschappelijke doel van ons te doen ontwaken in de realisatie van ons oorspronkelijk gelaat.


De volledige titel van Taitetsu Unno’s boek is River of Fire, River of Water. An Introduction to the Pure Land Tradition of Shin Buddhism (1998).

8 thoughts on “De boeddhanatuur van Adolf Hitler”

  1. Het is wellicht dualistisch (maar de werkelijkheid is m.i. niet-non-dualistisch) maar ligt het niet voor de hand naast een ‘Boeddha-Natuur’ ook een ‘Mara-Natuur’ bij alle levende wezens te veronderstellen? Ook bij Hitler en ook bij mij bv?
    Dat heb ik niet zelf bedacht maar ‘Living with the devil’ van Stephen Batchelor (Nederlands: ‘Mara – Een boeddhistische visie op goed en kwaad’)

    En wellicht is het dualistisch maar waarom zou men zich niet een beetje op eigen kracht en een beetje door ‘anderkracht’ tot ontwaken brengen? Waarom zo absolutistisch één van de twee?

    1. Voor mijzelf is het en-en. Zie: http://site.butsudo.nl/2013/09/04/shin-en-zen/

      Het is Shinran en met hem het Shin-boeddhisme dat een scherp onderscheid maakt. Dit komt omdat de slagingskans van op eigen kracht tot bevrijding komen, laag wordt ingeschat.

      Anderkracht is geen kracht ‘van buiten’. Amida Boeddha is geen geëxternaliseerde macht zoals de God van het christendom.

      Anderkracht en eigen kracht zijn tegengestelde energieën binnen dezelfde nonduale werkelijkheid, zoals goed en kwaad oppositionele polen zijn binnen de boeddhanatuur.

      Ik kan mij als boeddhist geen ‘maranatuur’ voorstellen naast boeddhanatuur. Dat zou wél dualistisch zijn en vloeken met mijn diepste ervaring.

    2. Op Facebook plaatst iemand zojuist dit citaat als reactie (de correctheid ervan heb ik niet gecontroleerd):
      “Other than the devil, there is no Buddha; other than the Buddha, there is no devil.” – Tiantai Master Zhili

  2. Zeker, Jules, wat betreft je laatste opmerking; maar de werkelijkheid is dan ook (in mijn wijze van zien) du-aal van aard. Of eigenlijk multi-aal
    Ik heb (soms) ook wel liever dat ie non-duaal is, maar liever koekjes worden niet gebakken.

    1. De werkelijkheid ervaren in een splitsing van subject en object is in het dagelijks leven voor de meesten van ons onvermijdelijk, maar tegelijkertijd ook vaak een bron van dukkha. De vraag die n.a.v. Shinran aan de orde is in mijn blogartikel, is of en hoe je je hier als mens van kunt bevrijden.

    1. Hartelijk dank, Joop. Een zeer boeiende tekst met de helderheid van argumentatie die Bhikkhu Bodhi eigen is. Deze tekst is de moeite waard om afzonderlijk op mijn blog te worden samengevat. Dat ga ik zo dadelijk doen.

      Zoals je weet heb ik eerder geschreven over het verschil in accent tussen Theravada en Mahayana. Zie bijvoorbeeld: http://site.butsudo.nl/2013/01/08/mahayana-als-historische-aberratie/

      In het bijeenkomen van stromingen in onze tijd zie ik een kans voor wederzijds leren.

      Historisch gezien heeft de inspiratie van de Boeddha nu eenmaal op verschillende manieren gestalte gekregen. Theravada en Mahayana zijn hier beide een uitdrukking van. De scheidslijn hoeft m.i. niet altijd zo scherp te worden getrokken als Bhikkhu Bodhi doet.

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s