Aanvliegroutes (deel 2)

Intro

Taal is een onvolkomen middel. Onze ervaring is een betere toegang tot de werkelijkheid zoals deze is, mits we ons niet laten misleiden door het spel van de geest.

De mogelijkheden om in onze ervaring vormen van vrijheid te vinden, zijn eindeloos. Jouw ervaring kan een heel andere zijn dan de mijne en wanneer je er in woorden uitdrukking aan wilt geven, dan ondervind je de onvolkomenheid van taal ten opzichte van datgene waarnaar je verwijst.

Amida is een voorstelling maar dat is ‘de Boeddha’ (Gautama) evenzeer.

Wij herkennen de kosmologie van eeuwen her als vreemd, maar we herkennen onze eigen kosmologie van een lineaire uitgestrektheid in de tijd niet als onze mythe. Ik gebruik mythe hier in de betekenis die de Groningse filosoof Bernard Delfgaauw hieraan ooit gaf, niet als een godenverhaal in de trant van Zeus en Hera, maar als ‘zingeving aan het totaal der werkelijkheid’.

Ik kan wel zeggen dat Amida boeddhanatuur is en het Reine Land ons lege ‘zelf’, maar weten we dan meer? De mogelijkheden om via taal tot onderlinge overeenstemming te komen over de werkelijkheid zoals deze is, zijn beperkt. Ieder woord is het vooral niet. Welkom in de wereld van het niet-weten. Waar moeten we het dan zoeken en hoe?

Samsara en nirvana liggen dicht bij elkaar, zegt men, maar in de praktijk worden we door vele krachten in de samsara gehouden. Als je jezelf vrijgesteld hebt voor een religieus leven, zoals Dogen en Ryokan, dan heb je meer gelegenheid voor het losweken van hechtingen dan wanneer je in Shinran’s taal ‘bombu’ bent, een gewone sterveling die in zijn onwetendheid telkens maar weer verloren loopt.

En toch ben je als gewone sterveling tot in iedere cel van je lichaam niet-zelf en dus ‘ander’. Dat andere waarvan je bent doortrokken is de kracht van de compassie. De compassie is in jou, al ervaar ik het eerder als het omgekeerde: wij leven in die compassie waarvan Amida een symbool is. Als we Amida aanroepen dan boort de Dharma via ons de kracht van de compassie aan. Je kunt diezelfde weg ook gaan via zazen. Ik doe beide, al naar gelang het uitkomt.

Verlichting is een begrip dat in de voorstelling van het westerse boeddhisme buiten iedere proportie is geraakt, een product van onze mythologie. Als bombu af en toe de weg vinden naar compassie en bij gelegenheid uit je ooghoeken een glimpje opvangen van de werkelijkheid zoals deze is, is al heel wat, meer eigenlijk dan je kunt verwachten vanuit je verwevenheid in een samsarisch web.

Waarom talloze boeddhistische zelfhulpboeken suggereren dat er meer binnen je bereik ligt, is mij eerlijk gezegd een raadsel. De markt voedt een wensdenken van de goedgelovige dwaas die zijn bombunatuur nog niet heeft doorzien.

Ik weet niet of dit je helpt. In wezen weet ik het zelf ook niet. Naar mijn gevoel kom je, als we dan de voorstelling van de Boeddha uit de Pali Canon erbij willen halen, dicht uit bij de pragmatiek van handelen die hem daar wordt toegedicht. De boeddhaweg is niet imiteren, maar binnen je mogelijkheden zelf aan de slag gaan met het trainen van geest en ervaring. Hoever je komt? Ik weet het niet. Vaak niet zo ver. Juist dan is het zo heilzaam om te weten dat je kunt vertrouwen op de aanwezigheid van de kracht van de compassie.

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s