Het boeddhisme heeft een lange traditie van cohabitatie met bedenkelijke regimes. Bij het westerse boeddhisme zou je hopen op een wat kritischer attitude

Prof. dr. André van der Braak

Mijn gewaardeerde ex-zendocent André van der Braak is samen met zijn leraar Ton Lathouwers tien dagen op bezoek geweest in een boeddhistisch klooster in Beijing.

In een column in het zomernummer van Boeddha Magazine doet hij verslag van zijn bevindingen. “Het Chinese boeddhisme is een geëngageerd boeddhisme,” schrijft hij. “Het gaat erom je handen uit de mouwen te steken en mee te helpen bouwen aan een betere samenleving (de beroemde Chinese harmonious society).”

Maatschappelijke tegenstellingen
Toen de DDR nog bestond, had je ook buitenlandse intellectuelen die daar een kijkje gingen nemen en zich bij terugkomst positief uitlieten over de verworvenheden van het staatssocialisme. In het China van nu is de ‘harmonieuze samenleving’ de politieke schaamlap van een autoritair bewind dat zijn onderdanen wil laten geloven dat de vruchten van de economische groei op termijn bestaande maatschappelijke tegenstellingen zullen dempen.

Er is uiteraard niets op tegen om mee te helpen bouwen aan een betere samenleving en er zijn in China ook vast boeddhistische monniken die daaraan een steentje bijdragen, voor zover ze althans wordt toegestaan hun kloosters te verlaten. Want daar begint het probleem.

Strikte grenzen
In China is boeddhisme door de overheid gereguleerd boeddhisme. Geëngageerd mag je er zijn, binnen de strikte grenzen die de Communistische Partij trekt. Er is, zoals bekend, veel onrecht in het land. Maar wee je gebeente wanneer je engagement zich uitstrekt tot een niet van hogerhand goedgekeurde zaak. Dat wordt algauw aangemerkt als strijdig met, precies, de uitgangspunten van de ‘harmonieuze samenleving’ – met alle gevolgen vandien.

Het boeddhisme heeft een lange traditie van cohabitatie met bedenkelijke regimes. Bij het westerse boeddhisme zou je hopen op een wat kritischer attitude. Het is jammer dat een wetenschapper als Van der Braak niet blijk geeft van meer oordeelsvermogen over de gevoelige context waarbinnen hij opereert.

Onder ieders ogen wordt in China de sociale cohesie eerder kleiner dan groter en de onderdrukking eerder meer dan minder. Als boeddhist kun je ook een zekere distantie bewaren en in je reisverslag met de nodige diplomatie duidelijk maken dat je de betrekkelijkheid van de officiële waarheid inziet. Dat maakt je thuis minder kwetsbaar voor het mogelijke verwijt dat je je al te makkelijk laat inpakken door de propaganda van het gastland.