Open boeddhisme, voor iedereen

Kan boeddhisme open zijn en toch leerstellig?

Deze vraag komt bij me op tijdens het lezen van de jongste overweging door Edel Maex van een citaat van Shunryu Suzuki, die overal schepen ziet zinken.

Ja, ik denk dat open boeddhisme heel wel kan samengaan met leerstelligheid. Boeddhisme staat er bol van. Anatman en impermanentie. Voorwaardelijk ontstaan en leegte. Oorspronkelijke verlichting en boeddhanatuur. Interzijn en bodhisattvaschap.

Edel Maex komt in zijn stuk scherp uit de hoek over religie. Religie is leerstellig. Religie is autoritair. Religie is grimmig. Religie voedt een diep wantrouwen. Religie ontzegt de mens zijn verlangen.

Maar in feite is hij niet tegen religie als zodanig; zijn kritiek betreft eerder een grondhouding van in de wereld staan. In een interview met Nieuwwij.nl, mei vorig jaar, zei hij hierover: “Wat mij betreft zijn er in de wereld uiteindelijk maar twee religies: fundamentalisme en openheid.”

Edel Maex is van de openheid. Dat is, merkte hij onlangs in een ander artikel op, “misschien wel de essentie van alle religies.”

Je kunt deze openheid ontdekken op de weg van zen en boeddhisme. Maar als je de taal eenmaal verstaat van vorm en leegte, dan doen zen en boeddhisme er opeens minder toe. Het gaat om bevrijding van alle levende wezens hoe dan ook, en niet in de eerste plaats om boeddhisme.

Westers boeddhisme is nog bezig zijn entree te maken in onze cultuur. Voor Edel Maex is de Boeddha inspiratiebron en hoeft hij verder niet ieder woord te geloven dat door of namens hem is gesproken. Op deze manier kun je uit het westers boeddhisme leerstellingen weglaten die ons niet uitkomen, zoals karma en reïncarnatie.

Dit is een interessante discussie. Ook Stephen Batchelor stookt dit vuurtje al jaren op. Dit gebeurt opnieuw weer in zijn laatste boek, After Buddhism, dat wat mij betreft meer van hetzelfde is, een nieuwe variatie op een bekend thema.

Ik bezie deze ontwikkeling met gemengde gevoelens. Religies zijn vaak ook, mede een heilsleer met een zeggingskracht op gebieden als zingeving en ethiek. Als je stukken uit een religie weglaat, dan sta je op zulke gebieden algauw met lege handen.

Edel Maex zegt in zijn artikel over Suzuki: “Voor mij is de vraag naar de zin van het leven een zinloze vraag.” Dat is een sterke, existentiële uitspraak, die getuigt van een grote mate van persoonlijke autonomie.

Maar Edel Maex is niet alleen op de wereld. Ik betwijfel of iedereen hem dat even dapper zou nazeggen. Mensen kunnen in religie soms troost vinden; religie is ook het verhaal van cohesie en mededogen, van het lijden en de verwerking daarvan.

Niet iedereen is in de gelegenheid zich te verdiepen in de doctrines van de boeddhatheologie; in de kern is de boeddhaweg niet voor iedereen goed begaanbaar, denk ik bij mezelf wel eens. Ik zou dan ook eerst nog eens goed mijn knopen tellen voordat ik hele stukken boeddhisme wegliet. Ik ben ook voor open boeddhisme, maar dan wel voor iedereen.

In de discussie waarop je hier stuit, past geen antwoord van zwart of wit. We bevinden ons midden in het proces van de receptie van het westerse boeddhisme. Dit vergt meer beraad, meer ook dan ik in de gauwigheid van een artikel in het Boeddhistisch Dagblad bij Edel Maex aantref.

Want voordat je het weet zit je op het spoor van een boeddhisme dat zich beperkt tot individuele spiritualiteit. Het spook van de arahant waart altijd rond, ook in de traditie van Mahayana. Als je morrelt aan de de wortels van het boeddhistische geloof, aan de organische, cultuurhistorische eenheid van de dharma, dan sta je er beteuterd op wanneer het bodhisattvaschap je uit handen glipt.

Dit zal vast ook niet de richting zijn die Edel Marx uit wil. Maar alles hangt met alles samen. Wij spelen met vuur en hebben meer discussie nodig over het soort boeddhisme dat ons voor de geest staat, en de rechtvaardiging daarvan, rekening houdend met het waardenpatroon van onze cultuur.

Open discussie over open boeddhisme. Waar? Hier; dit is de plaats!

Namu Amida Butsu,

Taigu

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s