Het menselijk tekort

Zoals wel vaker, ben ik de draad van het boeddhisme weer eens kwijt. Op de een of andere manier kan niets in het boeddhisme me vandaag overtuigen. Het is alsof de hoop het geloof voedt en al doende de realiteit van ons menselijk tekort overstemt.

Een goede, dierbare vriendin, een geestverwant die ik lang niet heb gezien, loopt peinzend langs mijn selectie boeddhistische topboeken bovenop de stalen kast in mijn kantoor. De blik in haar ogen zegt: “Wat vind jij dat ik moet lezen?”

Zonder aarzelen pak ik het boek ‘Geen dood, geen vrees’ van Thich Nhat Hanh. Ik druk het in haar handen. Zij knikt. Er is geen woord gesproken.

Thich Nhat Hanh vertegenwoordigt voor mij de kern waar ons eigentijdse boeddhisme over zou moeten gaan. Ik ken geen ander die de uitdaging in zulke heldere, eenvoudige taal aan ons openlegt. Er is geen zelf, waar je ook maar kijkt. Er is dus geen mens die in werkelijkheid doodgaat. Er is geen dood en dus hoeft niemand er bang voor te zijn om te sterven.

Bij Thich Nhat Hanh is dit geen theorie. Hij leeft voor wat hij schrijft, althans tot het moment dat hij getroffen werd door een aantal zware beroertes op een rij. Ook Thich Nhat Hanh is een goede, dierbare vriend en een geestverwant, terwijl ik hem nooit in persoon heb ontmoet. Maar dit doet hij met je. Hij raakt je tot in het diepst van je wezen. Als je ervoor openstaat, ontvang je met zijn woorden wat ik beschouw als een vorm van dharmatransmissie.

Ik heb geprobeerd de geschiedenis van het boeddhisme te doorgronden. De Pali Canon is het Oude Testament en de sutra’s van Mahayana zijn het Nieuwe Testament van het boeddhisme, zegt de twintigste-eeuwse zenvernieuwer Hisamatsu. De twee met elkaar verbinden leidt bij mij echter tot een mist van moeilijk te verenigen begrippen, zo verschillend is de receptie geweest toen de boeddha-dharma op reis ging door tijd en ruimte.

Het past allemaal niet in mijn hoofd en dat hoeft ook niet. Thich Nhat Hanh vat onze uitdaging samen in ‘Geen dood, geen vrees’. Hoe treffend hij dit ook doet, hoe dierbaar en geestverwant hij ook is, hij laat mij achter met een onuitwisbaar besef van mijn menselijk tekort om de Dharma in mijn leven de plaats te geven die hij ons met zijn voorbeeld voorhoudt.

Want wie van onze lekenbeoefenaars is in het echt in staat doodsangst te overwinnen en te transformeren in levensgeluk? De bodhisattva Avalokiteshvara lukt het telkens weer wanneer we de Hartsutra reciteren, maar hoe dierbaar deze tekst mij ook is (vooral in de vertaling van Ton Lathouwers), ergens in de idealisering van de realisatie van de bodhisattva raakt het menselijk tekort uit beeld.

Is boeddhisme niet eigenlijk monnikenwerk? En zo ja, waar in de vertaalslag naar lekenboeddhisme verantwoordt iemand in hoeverre en hoe en waarom de realisatie van het bevrijdend inzicht binnen het bereik ligt van gewone mensen?

Hoe dierbaar Thich Nhat Hanh mij ook is, ik heb het er niet voor niets over dat hij een uitdaging aan ons openlegt. Alles wat ik ermee probeer te doen, het loopt ergens stuk op mijn menselijk tekort. Hoe zou dit toch bij anderen zijn?

Ik ken mensen, hele gewone mensen die tussen ons in leven, die op een al dan niet pathologische manier worstelen met angsten, een reëel psychisch probleem dat ze als een blok aan het been met zich meesjorren, en dat hun levensgeluk bij tijd en wijle in gijzeling kan nemen. Heeft het boeddhisme een boodschap voor hen, dat bevrijding in het verschiet ligt voor wie zich op het bodhisattvapad waagt?

Zoals wel vaker, ben ik de draad van het boeddhisme weer eens kwijt. Dat geeft niet, want ergens vind ik vanzelf wel aansluiting. De vragen evenwel die ik hier stel, zijn levensecht, maar op de een of andere manier kan niets in het boeddhisme me vandaag overtuigen. Wat me verwondert is dat we in ons nieuwe boeddhisme zulke vragen niet vaker aan de orde stellen. Het is alsof de hoop het geloof voedt en al doende de realiteit van ons menselijk tekort overstemt.

Namu Amida Butsu,

Taigu

3 gedachten over “Het menselijk tekort”

  1. Ik herken veel in wat je hier schrijft, Jules. Dat komt mogelijk ook door mijn ‘ziekte’ (prostaatkanker met uitzaaiingen die chemo-resisten. t lijken te zijn).
    ‘Herkenning’ vooral m.b.t. de vraag of ik nog wel boeddhist ben en/of met welke traditie ik dan affiniteit heb. Zelfs Batchelor doet me niet zo veel meer. Alleen heb ik niet meer de ‘mededelingendrang’ (in blogs etc) die jij kennelijk nog wel hebt.
    Dat je een koppeling maakt met je ‘menselijk tekort’ lijkt me niet nodig en ook nogal calvinistisch. Waarom je meten aan een ideaal?
    Dat sommigen kommentaar hebben op je geworstel, daar zou ik de schouders over ophalen.

    M’n probleem met Thich Natn Hanh doet denken aan het probleem dat de natuurkundige Sabine Hossenfelder heeft met veel van haar collega’s. Die claimen vaak dat een wiskundig-natuurkundige formule correct is om dat die zo elegant is.
    Dat is een valkuil. In ‘Lost in Math: How Beauty Leads Physics Astray’ verdedigt ze haar stelling dat de schoonheid van een formule niets zegt over het waarheidsgehalte ervan.
    Zo vind ik ook de teksten van Thay te mooi, te aangenaam.

    Beter lijkt het me, helemaal niet meer op andere schrijvers/leraren terug te vallen. Nergens houvast te zoeken dus. Succes verder

    Liked by 1 persoon

    1. Dank je voor je reactie, Joop. Op mijn beurt herken ik me in wat jij schrijft. Bijv. over je worsteling met ziekte. En over geen houvast vinden in enige leraar of publicatie.

      Een tijdje heb ik niet geschreven omdat ik er de fysieke energie niet voor had. Niet kunnen schrijven voelt beklemmend; schrijven is voor mij delen, inspiratie overdragen, vragen stellen in het openbare domein en tegenspraak oproepen.

      Ik mis jouw blogs met hun verscheidenheid aan onderwerpen, analyses van wat je in dhammaland aantrof en je nuchtere, heldere kritiek. Maar het is voor mij ook invoelbaar dat je nu liever zwijgt.

      Dag Joop, het ga je goed en veel sterkte met de uitdagingen die je op je pad vindt! Ook in stilte weet ik me met je verbonden.

      Liked by 1 persoon

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s